حسن پيرنيا ( مشير الدوله )

2101

تاريخ ايران باستان ( تاريخ مفصل ايران قديم ) ( فارسى )

در دولت ماد و هخامنشى اين عنوان را نمييابيم و شاهان هخامنشى ، كه آنقدر كتيبه‌ها نويسانده‌اند ، بالاترين عناوينشان « شاه شاهان » و « شاه اين زمين پهناور » است . در كلده و بابل و آسور هم ، چنان كه گذشت ، اين عنوان سابقه نداشت . دربار دربار « پادشاه - خداى » سلوكى ( بقول سلوكىها ) مانند دربار « پادشاه - خداى » بطالسه ( بقول بطالسه ) مركّب بود از اقرباء ، دوستان ، صاحب منصبان دربارى ، مستخدمين خانه شاهى ، يعنى طبيب ، پيشخدمت ، مأمورين و غيره . پادشاه مجلس مشورتى داشت و يكى از وزراء وزير اعظمش بود و نيز دفترخانه‌اى براى مكاتبات . بيش از اين اطّلاعى ، كه مبتنى بر مداركى باشد نداريم تشكيلات ادارى آپ‌پيان گويد ( تاريخ سوريّه ، بند 62 ) : كه دولت سلوكى به 72 ايالت تقسيم شده بود ، ولى تمامى اين 72 ايالت فقط 18 ايالت هخامنشى را شامل بود و موافق كتيبه نقش رستم داريوش اوّل عدّه ايالات ايران هخامنشى بىپارس 29 است ( صفحه 1454 اين تأليف ) . بنابراين بايد گفت ، كه اوّلا دولت سلوكى در زمان سلكوس اوّل تمام دولت هخامنشى را شامل نبود و ثانيا او ايالات را خرد كرده بود ، چنان كه سوريّه تنها داراى 9 ايالت بود ، ولى بعض ايالات آسياى عليا يعنى قسمت اعظم ايران و شرق اقصى بوسعت خود باقى مانده بودند . با صرف‌نظر از اين معنى ، چون آپ‌پيان گويد ، كه عدّهء ايالات 72 است ، ولى در مقايسه مىبينيم ، كه عدّه 30 است ، بايد گفت ، كه مورّخ مزبور در اينجا اشتباه كرده يا او قسمت‌هاى ايالات ، يعنى ولايات را ، ايالت ناميده . بهرحال در زمان سلكوس اوّل ايالات دولت سلوكى اين‌ها بودند : اوّل - در آسياى صغير : فريگيّه سفلى يا كوچك ، ليديّه ، كاريّه ، فريگيّه عليا يا بزرگ . دوّم - در سوريّه : انطاكيّه ، سلوكيّه پيه‌رى ، آپامه ، لااديسه ، سل‌سوريّه يا سوريّه جنوبى ، سامره ، فينيقيّه ، يهوديّه ( ايدومه ) ، كمّاژن ( بين كيليكيّه